Dušanov zakonik, koji se u starim prepisima naziva Zakon blagovjernago cara Stefana, usvojen je sa ciljem da se srpska država uredi propisima koji bi važili za celo carstvo i podjednako za sve podanike, bez obzira na status.
Car Dušanje želeo da sa jedne strane Zakonikom ojača centralnu vlast i učvrsti državu, a sa druge strane da obuzda zahteve srpske velike vlastele, koja se u doba njegovih osvajanja prekomerno osilila i svojim decentralizmom slabila državnu vlast.
Kako je izgledao Dušanov zakonik?
Original Dušanovog zakonika nije sačuvan, ali postoji preko 20 prepisa.
Rad na Zakoniku je započet odmah posle krunisanja Dušana za cara Srba i Grka 1346. godine.
Prvih 38 članova posvećeno je crkvi, njenim služiteljima i posedima, slede odredbe koje se odnose na povlastice vlastele i slobodnih ljudi i njihove dužnosti, a potom odredbe koje govore o obavezama zavisnog stanovništva, sebara (kmetovi i zemljoradnici). U nastavku dolaze odredbe o sudstvu, o kaznama za različite vrste krivičnih i drugih prestupa.
Dušanov zakonik je sadržao 201 član (prema izdanju Stojana Novakovića iz 1898. godine), ali se, u zavisnosti od sačuvanog prepisa, sastoji od 135 do 201 člana. Odredbe zakonika regulišu raznovrsne oblasti prava, ali njihov cilj nije da bio da predvidi sve slučajeve, već samo nova pitanja.
Surove kazne
Kazne predviđene Dušanovim zakonikom uglavnom su bile novčane, ali je bilo i telesnih koje su podrazumevale teško sakaćenje i batinjanje. Takođe, razlikovale su se u odnosu na to da li se primenjuju na vlastelinima ili običnom narodu.
Član 53: O nasilju
"Ako koji vlastelin uzme vlastelinku silom, da mu se obe ruke otseku i nos sareže; akoli sebar uzme silom vlastellinku, da se obesi, akoli svoju drugu uzme silom, da mu se obe ruke otseku i nos sareže."
Član 54: O bludu vlastelinke
"Ako vlastelinka učini blud sa svojim čovekom, da im se oboma ruke otseku i nos sareže.”
Prema ovom Zakoniku, niko ne sme da se ženi bez blagoslova svog duhovnika, a ukoliko se to učini "takvi da se rastave". Ne samo da su zakonom uređivani bračni, već i seksualni odnosi, nego se kažnjavala i "blud među supružnicima".
Član 94: O ubistvu
"Ako ubije vlastelin sebra u gradu, ili u župi, ili u katunu, da plati tisuću perpera, akoli sebar vlastelina ubije, da mu se obe ruke otseku i da plati trista perpera."
Član 95: O psovci
"Ko opsuje episkopa. ili kaluđera, ili popa, da plati sto perpera. Ko se nađe da je ubio episkopa, ili kaluđera, ili popa, taj da se ubije i obesi.
Ako vlastelin, ili vlastelinčić, opuje sebra, da plati sto prepera, ako li sebar opsuje vlastelina, ili vlastelinčića, da plati sto perpera i da se osmudi."
Član 96. O ubistvu
"Ko se nađe da je ubio oca, ili mater, ili brata, ili čedo svoje, da se taj ubica sažeže na ognju.”
