Još dok smo bili pod Turcima u manastiru Tres ili Tresi, živelo je 12 kaluđera. Nekoliko vekova kasnije, ova svetinja je iz nepoznatih razloga sasvim opustela, da bi se u drugoj polovini 16. veka ponovo pojavile priče o manastiru posvećenom Svetim Arhangelima podno Kosmaja.
Već dva veka kasnije je manastir Tresije značajno obnovljen i počinje da liči na ono zdanje koje danas poznajemo.
Poreklo imena Manastira Tresije
Legenda kaže da naziv manastira potiče od tri izvora vode. Ovi izvori su pronađeni na mestu njegovog osnivanja. Oni su bili presudni za odabir lokacije za izgradnju.
Ovi izvori nisu samo obezbedili neophodne resurse za život monaha. Već su i simbolizovali čistotu i obnovu duha. Time je značaj manastira Tresije dodatno pojačan.
Gradnja manastira
Srednjevekovni manastir na padinama Kosmaja, nedaleko od Sopota i relativno blizu današnjem Beogradu, izgradio je srpski despot Stefan Lazarević.
Međutim, iako se često može pročitati ta tvrdnja, sva je prilika da to i baš nije bilo tako.
Zapravo se smatra da je despot Stefan Lazarević bio taj, koji je ovu svetinju tokom svoje vladavine značajno obnovio.
Pa ipak, gradnja manastira posvećenog Svetim Arhangelima Mihailu i Gavrilu vezuje se za raniji istorijski period. Tačnije za kraj 13. i početak narednog veka, kada je na čelu zemlje bio kralj Dragutin, jedan od vladara iz loze Nemanjića.
Stradanje i obnova
U doba osmanske vladavine ovim područjem, stradanje nije zaobišlo ni manastir Tresije. Pred sam kraj 17. veka je svetinja značajno oštećena. U tolikoj meri, da su tresijski kaluđeri krenuli put Srema i skrili se u manastirima na području Fruške gore.
U to doba su poneli sa sobom i relikvije iz Tresija.
Među njima je najznačajniji predmet bio Psaltir, koji je najpre čuvan u fruškogorskom manastiru Hopovo, a zatim je prenet u manastir Hilandar na Svetoj Gori, u kome se i dan danas čuva.
Iguman po imenu Visarion iz beogradskog manastira Rakovica je pred kraj prve decenije 18. veka sa kaluđerima došao u Tresije. O njihovom boravku u ovoj svetinji na Kosmaju i obnovi koju su tom prilikom izvršili danas svedoči i jedan natpis. Sa leve strane od ulaznih vrata u glavnu crkvu manastira, u kamanu je o tome uklesan zapis.
Nakon toga, manastir Tresije nestaje sa istorijske scene, budući da o tom periodu nema naročitih zapisa, pa se veruje da je duže od dva veka bio pust.
Tek u prvoj polovini prošloga veka, tačnije 1936. godine je obnova ove svetinje na Kosmaju počela. Trajala je više od decenije, sve do 1950. godine.
Iako je tom prilikom rađen i ikonostas, ono po čemu je manastir Tresije takođe čuven jesu i ikone koje se u njemu čuvaju. One su tu dopremljene iz crkava, koje su se nalazile u obližnjim selima Beljina, Stojnik i Nemenikuće.
Ono po čemu su te ikone posebne jeste period u kome su nastale, budući da se vezuje za doba kada se Srbija konačno oslobodila od turskog jarma. Osim zbog toga, te ikone koje se čuvaju u manastiru Tresije značajne su i zato što na njima postoje i određeni zapisi, koji svedoče o tom dobu, vrlo značajnom za istoriju naše zemlje.
Novi konak je počeo da se gradi 1991. godine, a kamen temeljac je donet sa Svete Gore i položila ga je kneginja Jelisaveta Karađorđević.
(Stil/ona/Manastir.rs)
