Beli grad koji je vekovima bio na meti osvajača: Kako je Beograd dobio ime?

Na mestu gde se Sava uliva u Dunav, na raskrsnici važnih puteva između srednje Evrope i Balkana, vekovima su se smenjivali narodi, vojske i carstva. Rimljani, Vizantinci, Sloveni, Ugari i Osmanlije ostavili su trag u istoriji grada, ali je upravo naziv Beograd postao jedan od njegovih najprepoznatljivijih simbola.

Zašto se Beograd zove Beograd?

Ime Beograd doslovno znači „beli grad“. Nastalo je od slovenskih reči „beo“ i „grad“, pri čemu je reč „grad“ u starijem značenju označavala utvrđeno naselje, odnosno tvrđavu.

Ipak, postoji zanimljiva pojedinost, iako naziv zvuči jednostavno, istorija njegovog nastanka nije sasvim razjašnjena.

Jedno od najčešćih objašnjenja povezuje naziv sa izgledom tvrđave i njenim svetlim kamenim zidinama, koje su se isticale iznad ušća Save u Dunav. 

Singidunum – ime koje je prethodilo Beogradu

Mnogo pre nego što je postao poznat kao Beograd, grad je nosio drugačije ime. U antičko doba bio je poznat kao Singidunum, naselje koje se razvijalo pod uticajem keltskih plemena, a potom postalo važno rimsko vojno i administrativno središte.

Rimljani su na ovom prostoru izgradili utvrđenje, a Singidunum je imao značajnu ulogu u odbrani granice Rimskog carstva. Kroz njega su prolazile vojske, trgovci i putnici, dok su se u njegovoj blizini ukrštali važni kopneni i rečni putevi.

Nakon slabljenja i pada Zapadnog rimskog carstva, grad je prolazio kroz burne vekove. Menjali su se vladari, a naselje je više puta bilo razarano i obnavljano. Upravo zbog takve istorije Beograd se često opisuje kao jedan od gradova koji su tokom vekova više puta rušeni i ponovo podizani.

"Ti, međutim, rasteš, uz zornjaču jasnu, sa Avalom plavom, u daljini, kao breg", piše o Beogradu 1956. godine na plaži Kuden, u blizini Londona, Miloš Crnjanski.

Ako samo razgledate mapu Balkana, videćete kako su južnoslovenski nazivi gradova inače strašni, sumorni, mračni. Beogradu su, međutim, Sloveni dali prekrasno ime, očigledno očarani belim keltskim i rimskim utvrđenjem na steni iznad dve prelepe reke.

Prvi pisani trag imena Beograd

Najvažniji datum u priči o imenu srpske prestonice jeste 16. april 878. godine. Tada se slovensko ime Beograd prvi put pojavilo u sačuvanom pisanom dokumentu, pismu pape Jovana VIII upućenom bugarskom vladaru Borisu I Mihailu. U njemu se pominje beogradski episkop Sergije. 

Zanimljivo je da se naziv Beograd kroz istoriju pojavljivao u različitim oblicima i jezicima. Mađari su ga nazivali Nándorfehérvár, dok su se u latinskim i drugim evropskim izvorima pojavljivali nazivi poput Alba Graeca i Weissenburg. Iza tih različitih imena krila se slična ideja, beli grad ili bela tvrđava. 

Grad koji je preživeo gotovo sve

Beograd nije dobio značaj samo zbog svog imena. Njegov položaj na ušću Save u Dunav učinio ga je jednom od najvažnijih strateških tačaka ovog dela Evrope. Ko je kontrolisao Beograd, imao je pristup važnim rečnim putevima i mogućnost da nadzire prolaz između Balkana i srednje Evrope.

Zbog toga su se oko njega vekovima borile velike sile. Grad je osvajalo mnoštvo vojski, a tvrđava je nebrojeno puta rušena, obnavljana i dograđivana. Prema podacima Grada Beograda, kroz njegovu istoriju smenjivalo se oko 40 osvajačkih vojski, dok je grad čak 38 puta podizan iz ruševina.  

Upravo zato ime Beograd nosi i simbolično značenje. To nije samo naziv grada koji je nekada imao bele zidine, već i ime mesta koje je opstajalo uprkos neprekidnim sukobima i promenama vlasti.

Njegovo ime i dalje čuva uspomenu na grad koji je kroz istoriju stalno iznova pronalazio način da opstane.

Beograd se pod slovenskim imenom prvi put pominje 16. aprila 878. godine, u pismu pape Jovana VIII bugarskom knezu Borisu. Taj datum danas se obeležava kao jedan od najvažnijih datuma u istoriji grada, a Dani Beograda traju od 16. do 19. aprila.

beograd.rs/turistička organizacija srbije