Poslednji despot Srbije i kralj srednjovekovne Bosne bio je Stefan Tomašević, poslednji vladar iz dinastije Kotromanića. Njegova kratka vladavina obeležila je završnu fazu postojanja srednjovekovne srpske države i poslednji pokušaj da se na Balkanu održi hrišćanska vlast pred nadiranjem Osmanskog carstva.
Na presto Srpske despotovine dolazi 1459. godine, u trenutku duboke političke krize i unutrašnjih podela. Brak sa Jelenom Branković, unukom vizantijske i srpske vladarske loze, trebalo je da učvrsti njegov legitimitet i obezbedi kontinuitet vlasti u Srbiji, ali je njegova vladavina u Smederevu trajala svega nekoliko meseci.
Pod snažnim pritiskom osmanske vojske, Stefan Tomašević već iste godine gubi Smederevo, čime prestaje da postoji i Srpska despotovina. Taj događaj 1459. godine smatra se jednim od ključnih trenutaka pada srednjovekovne srpske državnosti pod osmansku vlast.
Nakon povlačenja u Bosnu, Stefan 1461. godine postaje kralj Bosne, nasledivši oca Stefana Tomaša. Kao vladar pokušava da ojača državu, učvrsti veze sa Ugarskom i Papstvom i organizuje otpor Osmanlijama, ali se kraljevina Bosna nalazi u sve težem položaju, bez realne spoljne pomoći.
Godine 1463. sultan Mehmed II Osvajač pokreće veliku ofanzivu na Bosnu. Uprkos pokušajima da obezbedi podršku evropskih vladara i pokuša diplomatska rešenja, Stefan ostaje bez saveznika, dok osmanske snage brzo prodiru u unutrašnjost zemlje.
Zarobljavanje i smrt
Kralj Stefan je, u pokušaju da pridobije sultana Mehmeda II, slao naređenja svojim komandantima i kastelanima da predaju gradove, čime je osmanskoj vojsci omogućeno da u kratkom roku preuzme kontrolu nad više od 70 utvrđenja u svega nedelju dana. Ipak, i pored tih poteza, sultan Mehmed II nije imao nameru da mu poštedi život, pa ga je 25. maja pozvao pred sebe.
Stefan Tomašević je, prema izvorima, sa strahom doneo dokument koji mu je ranije izdao Mahmud-paša Anđelović, verujući da mu garantuje bezbednost. Međutim, sultanov verski autoritet Ali al-Bistami, rođen u Persiji, izdao je fetvu prema kojoj Mehmed II Osvajač nije obavezan da ispuni obećanje koje je dao njegov potčinjeni bez njegovog znanja.
Da bi potvrdio odluku, stariji verski učenjak je, prema predanju, izvukao mač i lično pogubio kralja Stefana Tomaševića pred samim sultanom. Hroničar Benedeto Dei, koji je navodno bio u sultanovoj pratnji, zapisao je, međutim, da je pogubljenje izvršio lično Mehmed II.
Prema pojedinim kasnijim izveštajima, telo kralja Stefana je potom unakaženo, a pominje se i da je korišćeno kao meta za gađanje ili da mu je odrana koža. Pogubljenje kralja, njegovog strica, rođaka i dvojice plemića izvršeno je na polju kod Jajca, koje je kasnije nazvano Carevo Polje.
Njegovo pogubljenje simbolično predstavlja kraj srednjovekovne državnosti na ovim prostorima. Nakon njegove smrti, preostale bosanske utvrde brzo padaju, a teritorija ulazi u sastav Osmanskog carstva, čime se završava jedno istorijsko razdoblje.
Stefan Tomašević ostao je upamćen kao tragična figura poslednjeg otpora pred osmanskim osvajanjem, vladar čija je sudbina obeležila kraj jedne epohe i početak višestoljetne osmanske vlasti na Balkanu.
Stil / Kurir
