Jovana Steriju Popovića njegovi savremenici prepoznali kao jednog od vodećih srpskih intelektualaca. Istakao se u mnogim oblastima, te je bio advokat, književnik, prvi srpski komediograf, profesor Liceja u Kragujevcu i Beogradu, osnivač Društva srpske slovesnosti, ministar kulture. Učinio je mnogo za napredak Srbije, a doživeo je od svoje zemlje da bude - proteran.
Potekao iz ugledne porodice
Popović je rođen 13. januara 1806. godine u trgovačkoj porodici. Otac Sterija, trgovac, je bio Grk (Sterija na grčkom znači zvezda), po nekima Cincarin; a majka Julijana ćerka slikara Nikole Neškovića.
Još kao dete zbog slabog telesnog sastava i krhkog zdravlja, bio je isključen iz dečjih igara, stalno uz majku, sa urođenim posmatračkim darom. Leva ruka mu je inače bila "suva" - paralizovana, usled šloga u ranom detinjstvu. Otac Sterija mu je bio došljak, nije zabeleženo odakle se doselio u Vršac. Kad se oženio, trgovac Sterija je kao domazet ušao u kuću svog uglednog pokojnog tasta Neškovića. Ali smatra se da je njegov predak po ocu - Sterija, zapisan od strane "latinske administracije Mađarske" 1753. godine, kao trgovac u Miškolcu. Napisao je samo biografiju svoga dede po majci Nikole Neškovića.
Borba oko školovanja sa ocem
Kada mu je majka Julijana naprasno preminula, Jovan je morao da izdrži veliku borbu sa ocem oko daljeg školovanja. Osnovnu i srednju školu pohađao je u Vršcu, Temišvaru i Pešti, a prava u Kežmarku u Sloveniji.
Za vreme pohađanja osnovne škole u Pešti, Jovan je imao prilike da u jednom nemačkom pozorištu vidi klasike i najbolje glumce cele Mađarske, a isto tako i manje klasična dramska uobličavanja u kojima se pojavljuju komediografski uobličeni tipovi bliski njegovim dotadašnjim iskustvima o bidermajerskom građanstvu. U Pešti je bio blizak prijatelj sa dve ličnosti rodom iz Vršca: Đorđem Stankovićem, jednim od kasnijih osnivača Matice srpske, i Julijanom Vijatović-Radivojević, kćerkom vršačkog senatora, školovanom u Beču, koja se udala za pomodnog krojača Radivojevića i sama bila spisateljica.
Bogata karijera
Jedno vreme Sterija je bio privatni nastavnik i advokat u rodnom mestu dok nije pozvan da dođe u Kragujevac da bude profesor na Liceju. Nakon Liceja je postao načelnik Ministarstva prosvete (od 1842), i na tom položaju, u toku osam godina, bio glavni organizator srpske srednjoškolske nastave i jedan od osnivača Učenog srpskog društva. Pokrenuo je inicijativu za osnivanje Akademije nauka, Narodne biblioteke i Narodnog muzeja. Učestvovao je u organizovanju prvog beogradskog teatra (pozorište na Đumruku) koji je 1841. otvoren njegovom tragedijom „Smrt Stefana Dečanskog”.
Godine 1844. doneo je školski zakon, kojim je prvi put u Srbiji ozakonjena gimnastika kao školski predmet od I до VI razreda gimnazije, ali još uvek neobavezan za učenike.
Posebno je značajan njegov napor na proučavanju i očuvanju kulturnog nasleđa Srbije. Predložio je Sovjetu da se donese Uredba o zaštiti starina, pa je Srbija Sterijinom zaslugom donela prvi pravni akt o zaštiti spomenika kulture.
Književni rad počeo je pisanjem pesama, a nastavio dramama i romanima u kojima se obračunao sa romantičarskom i avanturističkom književnošću.
U komedijama je ismevao mane tadašnjeg društva, pomodarstvo, pokondirenost, nadriučenost, a opisima trgovaca i špekulanata, postao je pravi "srpski Molijer". Izradio je i čitav rečnik nove srpske pravno-filozofske terminologije, ali ga nažalost intelektualna javnost nije prihvatila. Trudio se da svojim radom modernizuje Srbiju i često je dolazio u sukobe sa primitivnim, ostrašćenim i zatucanim prestavnicima sredine. Zbog sukoba sa raznim političarima, a posebno sa Tomom Vučićem Perišićem, bio je proteran iz Srbije 1848. godine.
Perišić je bio srpski vojskovođa, političar i trgovac i u to vreme najmoćniji čovek Kneževine Srbije prve polovine 19. veka pored Miloša Obrenovića. Proslavio se kao vojvoda u vreme Prvog i Drugog srpskog ustanka.
Pred smrt se vratio poeziji i napisao niz gorkih i snažnih stihova, koji predstavljaju pesnikov sumorni oprošaj sa životom, u kome je doživljavao nepravde i uvrede.
Sterijin ljubavni život
U mladosti je bio veren Martom Pešom, ćerkom uglednog vlasnika svilarskog zavoda u Vršcu. Ta ljubav, međutim, nije završena brakom, jer je Marta stradala od udara groma u svilari svoga oca. To je mladog Steriju toliko razočaralo, da je izgubio veru u ljubav. Posvetio joj je i pesmu koja je na srpskom i nemačkom jeziku uklesana na njenom nadgrobnom spomeniku. Te tužne ljubavne stihove Sterija je objavio u čak tri svoje knjige.
Ipak, u svojoj 43. godini sklopio je „razuman brak“ sa devet godina starijom udovicom Jelenom Manojlović.
Posle svega šest godina braka, Sterija, onako bolešljiv i razočaran zato što je bio proteran iz Srbije zbog neslaganja sa tadašnjim političarima, preminuo je 10. marta 1856. u rodnom Vršcu, koji je tada bio deo Austrougarske. Bilo mu je tek 50 godina. Tada je doživeo možda i najveću od brojnih nepravdi – supruga Jelena ga je sahranila u istoj grobnici u kojoj počiva i njen prvi suprug Joakim Manojlović.
Sterija, tako, i nadgrobni spomenik deli sa Manojlovićem, s tim što je prednja strana, koja gleda ka grobljanskoj crkvi, posvećenja njemu, a zadnja prvom Jeleninom suprugu.
- Nepravedno je to što je jedan od najumnijih ljudi u Srbiji tako završio samo zato što njegova žena nije bila u dobrim odnosima sa njegovom porodicom. Ipak, iako društvom u grobu sigurno ne bi bio zadovoljan, mestom na kojem je sahranjen može biti. Spomenik je udaljen svega desetak koraka od grobljanske crkve koju je sagradio njegov najplemenitiji junak Gavrilović iz "Rodoljubaca". "Gleda" Sterija takođe i niz Zmaj Jovinu ulicu na čijem kraju se nalazi njegova rodna kuća - objašnjava hroničar Vršca Ivan Babić za "Novosti" i dodaje da je i Jelena sahranjena u istoj grobnici:
- Tada je otkriveno da Jelena, koja je takođe sahranjena u tu grobnicu, ne počiva između dva muža već da je njen kovčeg postavljen iznad prvog supruga, kojeg je očito mnogo više volela. Džaba su njeni rođaci dali da joj se epitaf iskleše na Sterijinoj strani spomenika kad je njeno srce pripadalo drugom - zaključuje Babić.
Dve godine posle Sterijine smrti njegov rođeni brat Đoka Popović je sazidao porodičnu grobnicu u kojoj pored njihovih roditelja počivaju braća i sestre. Razočaran zbog činjenice da samo slavni pisac nije među njima Đoka je na tom porodičnom spomeniku, koji je u obliku kamene piramide, upisao da se 33 koraka istočno odatle nalazi grob "spisatelja srbskog" Jovana Sterije Popovića.
