- Porodica Vitaker decenijama privlači pažnju zbog višegeneracijskih srodničkih brakova i teških životnih uslova.
- Priča o njima otvorila je pitanje mogućih genetskih posledica inbridinga, ali se zdravstveno stanje pojedinih članova ne može pouzdano utvrditi bez medicinske dokumentacije.
- Dokumentarni rad Marka Laite skrenuo je pažnju javnosti na njihovu svakodnevicu, siromaštvo i probleme sa kojima su se pojedini članovi porodice suočavali.
Porodica Vitaker iz Zapadne Virdžinije postala je poznata široj javnosti zbog teških životnih okolnosti i priče o višegeneracijskim srodničkim brakovima. Njihova sudbina često se predstavlja kao primer mogućih posledica dugotrajnog inbridinga, odnosno sklapanja brakova između bliskih srodnika.
Važno je, međutim, napraviti razliku između incesta, koji označava seksualne odnose između bliskih srodnika, i inbridinga, koji se u genetici odnosi na razmnožavanje osoba koje su međusobno u srodstvu. Upravo je dugotrajno ponavljanje srodničkih veza ono što se povezuje sa povećanim rizikom od određenih naslednih poremećaja.
Kako srodstvo roditelja utiče na genetiku?
Svaka osoba nosi određene genetske varijante, uključujući i one koje ne izazivaju nikakve zdravstvene probleme kada se nalaze samo u jednoj kopiji. Međutim, bliski rođaci imaju veće šanse da naslede iste varijante od zajedničkih predaka.
Ukoliko oba roditelja nose istu recesivnu genetsku varijantu, postoji veća mogućnost da je dete nasledi od oba roditelja i razvije određeni nasledni poremećaj. Zbog toga se kod dece bliskih srodnika rizik od pojedinih genetskih bolesti povećava u odnosu na opštu populaciju.
U vreme kada su se prve srodničke veze u ovoj porodici formirale, ljudi uglavnom nisu imali znanja o genetici koja danas postoje. Porodica je živela u izolovanoj ruralnoj sredini, gde su brakovi između rođaka u prošlosti bili mnogo češći nego što su danas.
Početak porodične priče
Istorija porodice Vitaker često se vezuje za braću Džona i Henrija, koji su rođeni 1882. godine i bili su jednojajčani blizanci.
Obojica su kasnije zasnovala svoje porodice. Henri je imao šestoro dece, dok je Džon imao devetoro.
Tokom 1930-ih dogodio se brak koji je posebno značajan za kasniju istoriju porodice. Džonova ćerka Grejsi Ajrin udala se za Henrijevog sina Džona Emorija.
Njih dvoje nisu bili samo rođaci – njihovi očevi bili su jednojajčani blizanci. Zbog toga je njihov stepen genetskog srodstva bio izuzetno visok, što je dodatno povećalo mogućnost da se kod njihovih potomaka ispolje određene nasledne osobine i poremećaji.
Petnaestoro dece
Grejsi Ajrin i Džon Emori imali su 15 dece, počev od 1937. godine.
Njihova deca nosila su imena Ajlin, Barbra, Emori Li, Koni, Fredi, Deni, Loren, Meri, Nani Lu, Džon, Beti, Džudi, Lari, Kenet i Majkl.
Prema dostupnim zapisima i medijskim izveštajima, deo potomaka imao je različite razvojne i zdravstvene probleme, od blažih poteškoća do ozbiljnih oblika invaliditeta.
Ipak, nije moguće sve zdravstvene probleme članova porodice automatski pripisati samo srodničkim brakovima. Za pojedinačne osobe često ne postoje javno dostupne medicinske dijagnoze niti kompletna genetska dokumentacija.
Život u maloj zajednici
Porodica je generacijama živela u ruralnom području Zapadne Virdžinije, u mestu Odd, odnosno Oda, maloj zajednici koja je i danas veoma skromno naseljena.
Među članovima porodice bilo je i onih koji nisu imali ozbiljne zdravstvene probleme. Neki su završili školovanje, otišli iz rodnog kraja i nastavili život daleko od mesta u kojem su odrasli.
Oni koji su ostali bavili su se poslovima karakterističnim za život u ruralnoj sredini – poljoprivredom, povremenim poslovima i lovom, dok su pojedini članovi porodice bili aktivni i u lokalnoj zajednici.
Fotograf koji je svetu pokazao njihovu svakodnevicu
Priča o porodici Vitaker dobila je novu dimenziju kada je fotograf i dokumentarista Mark Laita počeo da ih istražuje.
Kada je prvi put stigao u njihovu zajednicu, zatekao je porodicu koja je živela u veoma teškim materijalnim uslovima. Kuća je bila zapuštena, krov je prokišnjavao, nameštaj je bio polomljen, a porodica nije imala ni osnovne kućne uređaje koji se danas podrazumevaju.
Laita je svojim dokumentarnim radom skrenuo pažnju javnosti na njihov život i teške uslove u kojima su pojedini članovi porodice živeli.
Nakon što je priča dospela u javnost, preduzeti su koraci kako bi im se pomoglo. Kuća je postepeno sređivana, a porodica je dobila neke osnovne stvari, uključujući krevete i frižider.
Zdravstveni problemi ne mogu se svesti na jednu dijagnozu
Na fotografijama i snimcima pojedini članovi porodice imaju vidljive fizičke i razvojne poteškoće, ali to samo po sebi nije dovoljno da se utvrdi njihova medicinska dijagnoza.
U javnosti su se pojavljivale različite pretpostavke o tome od čega pojedini članovi porodice boluju, uključujući i tvrdnje o autizmu, ali bez potpunih medicinskih podataka nije moguće pouzdano utvrditi dijagnoze svih osoba.
Jedan od članova porodice, Rej, poznat je po tome što veoma ograničeno govori i često koristi zvukove i gestove kako bi komunicirao. Njegovo ponašanje je zbog toga postalo predmet brojnih medijskih interpretacija.
Međutim, takve pojave ne treba samostalno tumačiti kao dokaz određene dijagnoze.
Šta nauka kaže o inbridingu?
Genetika je danas mnogo razvijenija nego što je bila pre jednog veka, pa je poznato da povećana srodnost roditelja može povećati verovatnoću da dete nasledi dve iste kopije određene recesivne genetske varijante.
To ne znači da će svako dete rođeno iz srodničke veze imati zdravstvene probleme, već da je rizik za određene nasledne poremećaje veći.
Što se više srodničkih brakova ponavlja kroz generacije, povećava se mogućnost da se određene retke genetske varijante zadrže i ponovo sretnu u potomstvu.
Zbog toga se višegeneracijski inbriding smatra značajnim genetskim rizikom, posebno u malim i izolovanim populacijama.
Ponavljajuća ponašanja i autizam
Kod pojedinih članova porodice primećena su ponašanja koja su javnosti bila neobična, poput ponavljanja određenih pokreta ili zvukova.
Kod osoba sa autizmom takva ponašanja mogu biti deo onoga što se naziva stimming – ponavljajućih pokreta ili zvukova koji mogu pomoći osobi da reguliše emocije, senzornu stimulaciju ili unutrašnju napetost.
Takva ponašanja mogu uključivati različite oblike, poput ponavljanja zvukova, ljuljanja, mahanja rukama ili drugih ponavljajućih radnji.
Međutim, samo na osnovu ponašanja koje je prikazano u dokumentarnim snimcima ne može se postaviti medicinska dijagnoza.
Priča koja je postala simbol jedne zaboravljene zajednice
Priča o porodici Vitaker godinama privlači pažnju zbog kombinacije izolovanosti, siromaštva, porodične istorije i zdravstvenih problema sa kojima su se pojedini članovi suočavali.
Ipak, iza senzacionalističkih naslova nalazi se mnogo složenija priča. Genetika jeste važan deo razumevanja posledica višegeneracijskih srodničkih veza, ali na zdravlje čoveka utiču brojni faktori – od nasleđa i životne sredine do dostupnosti zdravstvene zaštite, ishrane i socijalnih uslova.
Zbog toga se sudbina porodice Vitaker ne može svesti na jednu jednostavnu etiketu. Njihova priča pre svega pokazuje koliko dugotrajna izolacija, siromaštvo i ponavljanje srodničkih veza mogu ostaviti duboke posledice na jednu zajednicu i njene naredne generacije.