Oni koji su živeli u Jugoslaviji i još se sećaju tog perioda, znaju da je 7. maj poseban dan. Upravo na današnji dan pre 134 godine rođen je Josip Broz Tito - doživotni predsednik Savezne Republike Jugoslavije.
Josip Broz je rođen od oca Hrvata i majke Slovenke u selu Kumrovec, u Hrvatskoj (tadašnja Austrougarska). Otac Franjo i majka Marija imali su ukupno petnaestoro dece, od kojih je njih osmoro umrlo - dvoje na porođaju, a petoro u dobi od dve godine.
Među rano preminulom decom bili su: Josipa (1881—1883), Anka (1887—1889), Marija (1889—1890), Jana (1890—1891), Antonija (1897—1897) i Franica (1903—1903), a među preživelom: Martin (1884—1964), Dragutin (1885—1932), Matilda (1896—?), Vjekoslav (1898—1976), Stjepan (1893—1976), Tereza (1902—?) i Josip, koji je rođen kao sedmo dete po redu.
Ko su bili roditelji Josipa Broza?
Titov otac, Franjo bio je srednjeg imovinskog stanja, a od svog oca Martina nasledio je osam jutara zemlje. Upavši u dugove bio je prisiljen da polako prodaje zemlju i na kraju postane nadničar. To je bila uobičajena slika života seljaka toga vremena u Hrvatskom Zagorju, koje je bilo agrarno prenaseljeno i ugroženo usponom privrede i potisnuto porezima. Kako su deca odrastala, tako su odlazila od kuće — sinovi u potrazi za poslom, a ćerke su se udavale. Godine 1912. Titovi roditelji su se preselili u zaselak Kranjica, kod Kupineca, gde je Titov otac radio kao lugar-čuvar na zemljištu jedne banke. Banka mu je sazidala malu drvenu kuću i dodelila mali plac. Posle smrti supruge Marije, koja je umrla 14. januara 1918. godine, od upale pluća, Franjo je kuću koju je dobio od banke prodao ćerci Matildi i zetu Alojziju. Tada je prešao da živi kod jedne udovice, ali ju je kasnije napustio i vratio se u Kumrovec, gde je živeo kod sina Dragutina i snaje Antonije. Umro je 16. decembra 1936. godine u bolnici u Zagrebu. Tada je sahranjen na zagrebačkom groblju Mirogoj, a 16. jula 1957. godine njegovi posmrtni ostaci su ekshumirani i sahranjeni na groblju u Kupinecu, pored supruge Marije.
Titova braća i sestre
Od ukupno četrnaestoro braće i sestara, koliko je imao Josip Broz Tito, njih šestoro je poživelo, dok su ostali umrli kao deca. Jedan brat mu je umro 1932. godine, dok su ostali — tri brata i dve sestre bili živi i posle završetka Drugog svetskog rata.
Martin Broz (1884—1964)
Martin Broz, najstariji Titov brat, rođen je 9. januara 1884. godine, kao drugo dete Franje i Marije Broz. On je, dok je Tito bio još mali dečak, otišao u svet da radi. Radio je kao radnik na železnici u Bečkom Novom Mestu. Na Martinov poziv, Tito je od jeseni 1912, pa do odlaska u vojsku, u jesen 1913. godine, stanovao kod njega.. Za vreme boravka u zatvoru, 1928—1934. godine, Tito se dopisivao sa bratom Martinom. Posle završetka Drugog svetskog rata, 1945. godine, Martin je stanovao u gradu Šopronu, u Mađarskoj, kao penzionisani železnički službenik. Tito ga je pozvao da se preseli u Jugoslaviju, ali je ovaj to odbio, jer je previše bio vezan za svoj dom. Posetio je Tita, zajedno sa suprugom u Beogradu, maja 1946. godine. Umro je 23. aprila 1964. godine u Šopronu, gde je i sahranjen. Martinova deca — Marija i Franjo, često su posećivali strica u Beogradu. Marija je vodila brigu o drugom Titovom sinu Miši, kao i o Joški i Zlatici, deci Titovog prvog sina Žarka. Franjo je radio kao službenik u ambasadi SFRJ u Budimpešti, sve do 1981. godine, kad je penzionisan.
Dragutin Broz (1885—1932)
Dragutin „Drago“ Broz rođen je 10. avgusta 1885. godine, kao treće dete Franje i Marije Broz. Živeo je u Kumrovecu i bavio se zemljoradnjom. Umro je 1932. godine. Sa suprugom Antonijom imao je četiri sina, od kojih su trojica poginuli kao partizanski borci — Dragec je streljan u logoru Jasenovac, Franjo je poginuo u borbama kod Varaždina 1942. godine, a Josip-Pepek je streljan u Zagrebu 1942. godine.
Stjepan Broz (1893—1976)
Stjepan „Štefek“ Broz rođen je 21. decembra 1893. godine, kao osmo dete Franje i Marije Broz. Kao mladić, zajedno sa Titom je učio zanat i jedno vreme je radio kao auto-mehaničar u državnim ustanovama u Zagrebu. Posle Prvog svetskog rata, se oženio Katom Gluhan i nastanio se u selu Bratine, kod Kupineca, gde se bavio zemljoradnjom. Umro je 1976. godine.
Matilda Broz (1896—1953)
Matilda Broz rođena je 6. februara 1896. godine, kao deveto dete Franje i Marije Broz. Udala se za zemljoradnika Alojzija Oslakovića i sa njim živela u selu Kranjici, kod Kupineca. Imala je osmoro dece, a njen sin Josip uzeo je prezime Broz.
Vjekoslav Broz (1898—1976)
Vjekoslav „Slavko“ Broz rođen je 13. avgusta 1898. godine, kao jedanaesto dete Franje i Marije Broz. Posle rata je radio kao činovnik i čuvao je državne zgrade u Samoboru. Tito je sa njim bio veoma blizak i često je svraćao kod njega. Umro je 1976. godine, a bolovao je od slične bolesti kao i Tito i isto mu je pred smrt bila amputirana jedna noga. Sa suprugom Katom, imao je dvojicu sinova Vladu (1924) i Branka (1926), koji su obojica bili u partizanima i veoma bliski sa Titom. Vlado je imao ćerku Lidiju, a Branko sa suprugom Vojkom ćerku Katicu. Godine 1982. Branko je u Zagrebu objavio knjigu sećanja — „Moj život uz Tita“.
Tereza Broz (1902—?)
Tereza Broz je rođena 27. avgusta 1902. godine, kao četrnaesto dete Franje i Marije Broz. Bila je radnica i udala se za Dragutina Ferjanića, obućara. Godine 1974. godine se teško razbolela i nekoliko poslednjih godina života je proživela u jednoj zagrebačkoj bolnici.
Tito nikad nije posećivao grob svojih roditelja
Jedan od najmanje poznatih činjenica jeste da su njegovi roditelji sahranjeni u malom selu Kupinec, nedaleko od Zagreba, ali Tito nikada nije posetio to mesto. Ova činjenica postavlja mnoga pitanja i dodatno podstiče teorije zavere o njegovom poreklu. Neki tvrde da Tito nije bio običan zagorski seljak, već da je mogao biti ruski plemić ili dete austrijskog grofa, dok drugi spekulišu o njegovim ličnim odlukama i razlozima zbog kojih je izbegavao porodicu.
Tajanstvena noć u Kupincu
Priča o Titu počinje još dok je bio dete. Pre više od 90 godina, u mrkloj noći, na groblju u Kupincu, dvojica muškaraca kopala su malu raku. Bila je dovoljno velika tek za mali kovčeg. Sahrana je obavljena usred noći, dok je selo spavalo, bez prisustva sveštenika ili komšija.
Jedan od muškaraca bio je seljak Franjo Bistrica, prijatelj porodice Broz. On je pomogao da se napravi kovčeg i zajedno s drugim muškarcem kopao grob na groblju. Godina je bila 1920., a u raku je položen tek dva dana star dečačić — sin Franjina prijatelja, koji će kasnije postati poznat pod nadimkom Tito.
Nepoštivanje pravila crkve
Dečak nije mogao biti legalno sahranjen, jer nije bio kršten. Sveštenici nisu dopuštali da se nekršteno dete položi u grob na crkvenom groblju, što je u to vreme bila stroga praksa. Ipak, porodica Broz nije dozvolila da pravila stanu na put njihovoj odluci. Sahrana je obavljena tajno, bez zvaničnog obeležja na grobu, što je dodatno produbilo misteriju oko mladog Tita.
Grob koji Tito nikada nije posetio
Nikada nije posetio grob svojih roditelja, a isto tako nije obišao ni svoje dete koje je preminulo u ranom detinjstvu. Ovaj detalj dodatno podgreva teorije o njegovoj ličnoj distanci i možda čak o emotivnoj hladnoći koja ga je pratila tokom života. Za mnoge istoričare i biografe, upravo ove nepoznanice čine Tita toliko intrigantnim i kontroverznim.
Poseta zaboravljenom selu
Nekoliko dana pre nego što se dogodio događaj koji je ostavio dubok trag u njegovom životu, Josip Broz Tito došao je u Kupinec, malo selo kraj Jastrebarskog. Tu su se njegovi roditelji doselili iz Kumrovca. Njegov otac, Franjo Broz, dobio je kuću 1912. godine od banke za koju je radio. Banka je u Kupincu imala posed, većinom šume, a Franjo je radio kao lugar, brinući se o šumama i zemljištu.
Tito je u Kupinec došao iz Rusije, a sa sobom je povela i svoju prvu suprugu, Pelagiju. Njegov povratak u rodno područje detaljno je zabeležen u knjizi Vladimira Dedijera “Novi prilozi za biografiju Josipa Broza Tita”, u kojoj se navodi i lično svedočanstvo Broza o tim događajima:
"Stigao sam tamo jedne noći i našao oca i jednog od svoje braće kod večere. Kazali su mi da je moja majka Marija umrla 1918. godine (imala je samo 53. godine) Samo nekoliko sati kasnije, moja mi je žena rodila prvo dete, sina. Ali je on umro nakon dva dana“, svedočio je Tito.
Ova scena, prepuna tuge i lične tragedije, odražava kompleksan emocionalni svet mladog Broza i tragedije koje su oblikovale njegov život.
Zaboravljeno rodno mesto
Iako je Kumrovec poznato kao rodno mesto Josipa Broza Tita, Kupinec je gotovo zaboravljeno. Tu su sahranjeni njegovi roditelji — majka Marija, otac Franjo i sestra Tilda. Kamena ploča koja obeležava njihov grob i dalje je dobro očuvana, a za nju danas brinu lokalni komunalci, dok su se u vreme Jugoslavije o njoj starali vojnici Jugoslavenske narodne armije (JNA).
Ploča privlači pažnju ne samo svojom starošću, već i neobičnom razlikom u načinu na koji su članovi porodice označeni. Na vrhu ploče, velikim slovima, piše "Titova mama“, dok se Franjo ne oslovljava jednostavno "tatom", već "ocem".
Očeva veza koja nije bila oproštena
Ova razlika u označavanju nije slučajna. Tito nikada nije oprostio svom ocu vezu sa jednom udovicom nakon smrti njegove majke Marije. Ova nepravda i osećaj izdaje ostavili su dubok trag u njegovom odnosu prema ocu, ali i prema sopstvenom privatnom životu. Taj emotivni jaz mogao je uticati na brojne odluke koje je Tito donosio tokom života, uključujući i odnos prema sopstvenoj porodici.
Kupinec danas stoji kao simbol zaborava i distance. Dok Kumrovec svakodnevno privlači turiste i istoričare zahvaljujući Titovom legendarnom statusu, Kupinec ostaje mesto tišine i sećanja, sa kamenim pločama koje odaju počast životima običnih ljudi iz porodice Broz.
Iako Tito nikada nije obišao ovo mesto, tragovi njegove porodice ostaju, čuvani pažljivo kroz decenije, kao svedočanstvo o ličnoj tragediji, nesavršenim odnosima i kompleksnoj istorijskoj slici jednog od najpoznatijih lidera 20. veka.