Među vernicima često postoji dilema, koliko dugo se može čuvati sveta vodica, šta učiniti sa starom kada stigne nova i koja je njena prava svrha. Iako su odgovori duboko ukorenjeni u crkvenom predanju, oni nisu uvek dovoljno jasno objašnjeni, pa je važno razumeti širi smisao ove svetinje.
Osvećena voda zauzima posebno mesto u životu vernika. Njena upotreba je široka i prisutna u mnogim činovima Crkve – koristi se prilikom osvećenja hramova, domova, nadgrobnih spomenika, ali i raznih predmeta koje čovek koristi u svakodnevnom životu. Na taj način, ona postaje simbol Božijeg blagoslova koji se prenosi na prostor i stvari koje nas okružuju.
Sveta vodica u tajni krštenja
Poseban značaj sveta vodica dobija u svetoj tajni krštenja. Tada ona nije samo simbol, već postaje „voda očišćenja, banja preporoda i izvor života“. U njoj se čovek, prema hrišćanskom učenju, rađa „vodom i Duhom“, ulazeći u novu duhovnu stvarnost – Carstvo Nebesko. Upravo zbog toga, voda u ovom kontekstu dobija duboko duhovno značenje koje prevazilazi njenu svakodnevnu upotrebu.
Običaj osvećenja vode potiče još iz prvih vekova hrišćanstva. O tome svedoče brojni drevni izvori, poput apostolskih ustanova i zapisa ranih crkvenih otaca – Teodorita, blaženog Jeronima i Epifanija. U početku, međutim, nije postojalo jedinstveno pravilo kada i kako se ovaj obred vrši. Razlike su postojale, ali je suština uvek bila ista: voda se osvećuje molitvom, prizivanjem Svetog Duha i krstolikim blagoslovom uz pogruženje Časnog krsta.
Veliko i malo vodoosvećenje
Danas Crkva poznaje dva osnovna oblika osvećenja vode: veliko i malo vodoosvećenje.
Veliko vodoosvećenje vrši se dva puta godišnje – na Krstovdan (uoči Bogojavljenja) i na sam praznik Bogojavljenja, kada se vernici sećaju krštenja Isusa Hrista u reci Jordan. Ovaj čin ima posebno svečan karakter i okuplja veliki broj vernika. Bogojavljenska vodica se smatra velikom svetinjom i čuva se u domovima tokom cele godine. Ona se koristi u posebnim prilikama – u bolesti, nevolji ili duhovnoj potrebi.
Malo vodoosvećenje, s druge strane, vrši se tokom cele godine, u različitim prilikama – prilikom osvećenja domova, na zahtev vernika ili u okviru drugih crkvenih obreda. Ono se može obaviti na bilo kom mestu – u kući, dvorištu, polju – gde postoji potreba za blagoslovom.
Osvećenje vodice u domu
U tradiciji Srpske pravoslavne crkve, uobičajeno je da sveštenik dva puta godišnje posećuje domove vernika – uoči krsne slave i pred Vaskrs. Tada se vrši osvećenje vodice, a sveštenik kropljenjem blagosilja ukućane i prostorije doma.
Ovaj čin nije samo običaj, već izraz potrebe vernika da se duhovno očiste i obnove. Ipak, vremenom se kod mnogih izgubio osećaj za svetinju, pa se dešava da neki vernici zanemaruju ovu praksu ili je doživljavaju kao formalnost.
Važno je razumeti da osvećenje vodice samo po sebi nema puni smisao ukoliko nije praćeno celokupnim hrišćanskim životom. Post, molitva, milostinja, ispovest i pričest – sve su to stubovi vere bez kojih nema istinskog duhovnog napretka. Vodica je pomoć i blagoslov, ali ne može zameniti lični odnos sa verom.
Koliko dugo se čuva sveta vodica?
Jedno od najčešćih pitanja odnosi se na trajnost svete vodice, naročito bogojavljenske. Prema crkvenom učenju, ona se može čuvati neograničeno dugo. Ne kvari se i ne gubi svoju blagodat, čak ni nakon mnogo godina. Postoje porodice koje je čuvaju i po nekoliko decenija, uz običaj da svake godine dodaju malo nove vodice u staru.
Šta učiniti sa starom vodicom?
Iako u crkvenim knjigama ne postoji striktno pravilo, narodno predanje – koje je Crkva prihvatila – daje jasan odgovor. Ukoliko se vodica ne potroši tokom godine, ne treba je bacati na neprimeren način.
Preporučuje se da se ostatak sipa u prirodu – u reku, bunar ili u cveće. Važno je da to bude mesto gde neće biti izložena gaženju i nepoštovanju.
Kako se koristi vodica za Vaskrs i slavu?
Vodica koja se osvećuje pred Vaskrs koristi se tokom posta – uzima se svako jutro po malo, pre jela. Njena svrha je da vernik dočeka praznik ne samo sa osvećenim domom, već i sa duhovno pripremljenom dušom.
Kada je reč o krsnoj slavi, osvećena vodica se gotovo uvek u potpunosti koristi za pripremu slavskog kolača i koljiva. Ipak, može se ostaviti i mala količina za piće, kako bi članovi doma uzeli po gutljaj na dan slave, za zdravlje i duhovno osvećenje.
Stil / Spc-altena