Svet je poznavao mnoge velike imperije: Rimsko, Persijsko, Vizantijsko i Sveto rimsko carstvo. Ali svi ovi divovi izgledaju mali u poređenju sa super-imperijama o kojima će biti reči u nastavku.
Ovo su pet najvećih država prema teritorijalnoj kontroli u istoriji i njihove sudbine:
5. Carstvo Ćing (Velika država Ćin)
Carstvo Ćing bilo je poslednja država koja je obuhvatala čitavu istorijsku Kinu i deo Centralne Azije. Njena ukupna površina iznosila je 14,7 miliona kvadratnih kilometara. Carstvo Ćing nastalo je 1644. godine i postalo je poslednja dinastija monarhističke Kine.
Prethodilo mu je carstvo Ming (1368–1644). Međutim, krajem 16. veka, jedan od vazala Minga, Nurhaći, ujedinio je nekoliko klanova i stvorio društvenu zajednicu kasnije poznatu kao Mandžurci. Nurhaći je 1616. godine proglasio stvaranje države Đin. Njegovi potomci su nastavili njegovo delo i 1644. godine zauzeli prestonicu Minga, Peking, što je postalo zvanični početak carstva Ćing.
Carstvo je trajalo skoro tri veka i postalo jedna od najvećih država na svetu, sa populacijom od oko 300 miliona ljudi. Ali 1912. godine monarhija je pala, a Komunistička partija Kine je kasnije proglasila Narodnu Republiku Kinu. Poslednji car dinastije Ćing, mladi Puji, bio je svrgnut sa prestola.
4. Špansko carstvo
Sledeće najveće carstvo u ljudskoj istoriji bilo je Špansko carstvo. Njegov uspon bio je podstaknut početkom Doba otkrića. Godina 1492. smatra se rođenjem carstva: tada je Kristofor Kolumbo izveo prvu istraživačku ekspediciju i otkrio Novi svet za Evropljane.
Iako, kao što dobro znamo, Kolumbo nije tražio ovaj put, već morski put do Indije, novo otkriće donelo je ogroman uspeh. Prve španske kolonije pojavile su se u Novom svetu, čime je Španija postala prva kolonijalna sila u istoriji. Nažalost, narodi Amerike platili su gorku cenu za njen uspeh i moć: kolonisti su uništili čitava carstva (Inka, Asteka).
Na vrhuncu moći (krajem 18. veka), Špansko carstvo pokrivalo je površinu od 19 miliona kvadratnih kilometara. Njegovi posedi uključivali su ne samo Ameriku već i ogromne teritorije u Evropi, Africi, Aziji i Okeaniji. Međutim, u 19. veku, sreća carstva počela je da opada: mnoge kolonije su stekle nezavisnost, a samu Španiju potresao je niz revolucija. Carstvo je konačno raspušteno tek 1976. godine, kada su poslednje španske trupe napustile Zapadnu Saharu.
3. Ruska imperija
Nastanaku imperije prethodilo je Rusko carstvo, koje je nastalo nakon što je Ivan IV preuzeo titulu cara 1547. godine. Rusija je postala imperija 1721. godine, kada je, nakon završetka Severnog rata sa Šveđanima, Petar I uzeo titulu imperatora sveruskog, po ugledu na zapadne države.
Krajem 19. veka, Ruska imperija se prostirala na teritoriji od 22,8 miliona kvadratnih kilometara i bilo je najveće kontinentalno carstvo modernog doba. Ruski posedi bili su u istočnoj i severnoj Evropi, srednjoj Aziji i Zakavkazju. Populacija je u to vreme iznosila 128 miliona ljudi, dok je do početka Prvog svetskog rata dostigla 178 miliona.
Međutim, na prelazu vekova u zemlji su se pojavile brojne krize: političke, ekonomske i socijalne. Učešće Rusije u ratu nije popravilo situaciju. Godine 1917. dogodila se Februarska revolucija, nakon koje je car/imperator Nikolaj II abdicirao. U septembru te godine imperija je proglašena republikom i zvanično je prestala da postoji.
2. Mongolsko carstvo
Druga po veličini država i imperija u ljudskoj istoriji bilo je Mongolsko carstvo. Njegov osnivač bio je Temudžin, koji se proglasio Velikim kanom 1206. godine. Tada je uzeo ime Džingis-kan (što nije lično ime, već titula čije je poreklo nepoznato). Ratoboran i odlučan, Džingis-kan je vodio agresivnu politiku, potčinjavajući ogromne teritorije: carstvo Đin, državu Horezm u srednjoj Aziji, Zakavkazje, a potom i ruske zemlje.
Nakon smrti Džingis-kana, njegovi naslednici su nastavili njegovo delo. Zauzeli su brojne ruske gradove, pokorili Mađarsku i stigli do Beča, ali su na kraju zaustavljeni. Na svom vrhuncu, Mongolsko carstvo je zauzimalo kopnenu površinu od 33 miliona kvadratnih kilometara, protežući se od Dunava do Japanskog mora, od Novgoroda do Kambodže.
Bilo je to najveće carstvo u istoriji posmatrano kao neprekidna osvojena teritorija. Njegova populacija iznosila je 110 miliona ljudi, četvrtinu tadašnje ukupne svetske populacije.
Ali održavanje kontrole nad tako ogromnim domenima bilo je problematično. To je dovelo do postepenog raspada Mongolskog carstva i borbe za vlast među potomcima Džingis-kana. Njegov poslednji ulus, Zlatna horda, pao je sredinom 15. veka.
1. Britanska imperija
I sada dolazimo do lidera. Britanska kolonijalna imperija držala je najveću teritoriju u ljudskoj istoriji. Godine 1921. površina imperije je iznosila 36,6 miliona kvadratnih kilometara, a broj stanovnika dostigao je 480 miliona (ponovo, otprilike četvrtina celokupne globalne populacije u to vreme).
Britanska imperija je zvanično proglašena 1707. godine nakon Akta o uniji. Međutim, njeno de fakto formiranje počelo je 1583. godine, osnivanjem prve stalne engleske kolonije u Severnoj Americi (u današnjoj Severnoj Karolini). Do 1783. Britanija je već imala prostrane kolonije u Novom svetu, ali su mnoge izgubljene nakon Američkog rata za nezavisnost.
To nije sprečilo Britaniju da anektira sve više i više zemalja. Na svom vrhuncu za vreme kralja Džordža V (oko 1920. godine), obuhvatalo je Australiju, Kanadu, Novi Zeland i brojne zemlje u južnoj i jugoistočnoj Aziji, Africi i na Bliskom istoku.
Nakon Drugog svetskog rata počeo je proces raspada: prvo se odvojila Indija, zatim Burma, Šri Lanka, Sudan, Gana i tako dalje.
Godine 1997. Hongkong je zvanično prešao pod kinesku vlast, što je označilo kraj Britanske imperije.
Treba takođe pomenuti da Britanija i danas ima prekomorske teritorije koje su ostale još iz perioda imperije, a britanski monarh je ostao monarh nekoliko bivših zemalja koje su pripadale imperiji, poput Australije, Kanade, Jamajke itd.
Stil/Dzen